Evliya Çelebi, seyahatnamesinde Ankara için “Mamur yer olup, üzümü çok olduğundan adına Engürü demişler” der. Ungür, Farsça bir kelime olup üzüm anlamına gelmektedir.
Eylülün yarısı yaz yarısı sonbahar. Yazdan kalan rozelerin son demleri. Kalmasınlar seneye. Her ılık akşamda içilen bir kadeh roze yazın bitmediğini, ikincisi ise yazın bittiğini hatırlatıyor her sene.
Bağlar bozuldu. Rekolte ufak ufak ortaya çıktı. Kurak sıcak bir yıldı. Verim kaybı olmuştur. Asit, şeker, aroma kayıpları da olmuştur. Önologlar not düşmüştür. Bizim için şimdilik, 2024 yılı, üç dört hafta erkene alınan hasatla hatırlanacak. Tüm yıl beklenen kesim, kazasız belasız gerçekleştiyse ne ala. Kimi bağcı alıcı bulamadı kimisi erkenden sattı, ülkenin dört yanında, bir Eylül ayı daha öyle ya da böyle üzümle birleşti.
Eylül ismi Süryani/Arami dilinde üzüm (Aylül) anlamına geldiği gibi, yaşadığım şehir Ankara’nın bir eski adı olan Engürü de Farsça üzüm demektir.
Bağbozumu oldu da şenlik olmadı, üzümler koparılırken diye eğlence olmadı diye sanmayın ki umutsuzluk yürüsün asma dallarına. Bir kere üzüm yasağının bitmesi tek başına festivaldir, başlangıçtır. Bin yıldır ondan kutsaldır bu Eylül. Onbir ayın umududur. Bakmayın bu kutlu Eylül, sessizce, görünmezmiş gibi gelir geçer gider görünür ama her Eylül, bu topraklarda yaşayanların genlerine işlemiş ritüeli daha da en derine yerleştirir. Anadolu Eylülsüz olmaz. Sizin o telaşınız, uzun gecelerin başlangıcına hazırlığınız, her şenlik gibi imecelerde, pazarlarda, komşularda bir araya gelmeniz de, bir nevi kutlama değildir de nedir? Doğadaki renk coşkunluğu nedir yani sizce? Balık avı yasağı kalkar, palamutlar tezgaha düşer, kuşlar yol alır, sabah serinliğinde sonbahar akşamüstü sıcağında ise yaz sıcağı, derken artık Dionisos mu izler bir yerlerden bilemem, en çok iyi bir roze yakıştırırım gün batımına Eylülde. Hiç beyaza elim gitmez.. Gün batımının bulutların içinden giderek koyulaşması gibi pembeden kırmızıya, ordan geceye, ordan kışa, ordan derin nefes alıp durmaya ve dinlemeye, biraz geri çekilmeye, gideni uğurlayıp kimbilir ölüyü gömmeye, yasını tutup uyuşmaya hazırlanma mevsimidir, sonbaharın yarısıdır, hazan mevsimine hazırlıktır Eylül. Biliriz içten içe. Hüzün mü, sizin hüzün dediğiniz yerde bir kadeh roze umudun öncüsü olur, sizin veda dediğinize roze ‘yarın’ der, siz bitti dersiniz roze size ‘yenilik’ der.. Bağbozumu hep umudu yaşatmıştır, görseniz de görmeseniz de, gösterseniz de saklasanız da bilirsiniz. Anadolu’da kaçıncı bağbozumu bu. Ordan biliyorum.
****** ENGLISH VERSION ******
In his Travelogue, Evliya Çelebi writes of Ankara: “It is a prosperous place, and because grapes are abundant, it was named Engürü.” Ungür is a Persian word meaning grape.
Half of September is summer, half autumn. The final moments of summer’s rosés. Let them not linger into next year. Every glass of rosé on a mild evening reminds us—first—that summer has not ended, and with the second—that it has.
The vineyards have been harvested. Yield figures are slowly coming into focus. It was a dry and hot year. There were losses in yield. There were losses in acidity, sugar, and aroma. Oenologists have made their notes. For us, for now, 2024 will be remembered as a vintage whose harvest was brought forward by three or four weeks. If the long-awaited harvest passed without incident, then all the better. Some growers found no buyers, some sold early. Across the country, another September, one way or another, merged with grapes.
Just as September derives from the Syriac/Aramaic word Aylul, meaning grape, so too does Engürü—an old name of Ankara—mean grape in Persian.
Do not think that because the harvest came without festival, because grapes were picked without revelry, that despair has crept into the vine tendrils. The mere end of the grape ban is itself a festival, a beginning. For a thousand years, this September has been sacred. It is the hope of eleven months. Do not be deceived—this blessed September arrives quietly, almost invisibly, passes through unnoticed. Yet with every September, it plants its ritual more deeply into the genes of those who live on this land.
Anatolia cannot exist without September.
Your haste, your preparations for the long nights ahead; gathering together in communal work, in markets, among neighbors—are these not celebrations in their own way? And what of nature’s riot of color—what is that, if not celebration? The fishing ban is lifted, bonito fills the stalls, birds take flight. In the cool of the morning, autumn; in the warmth of the late afternoon, summer still lingers. And then—perhaps Dionysus is watching from somewhere, I cannot say—but at sunset in September, nothing suits the moment like a good rosé. I never reach for white.
Like a sunset deepening through clouds—pink to red, from red to night, from night to winter—September is the season of slowing down, of breathing deeply, of pausing and listening, of stepping back a little. It is the time of farewells: to see off what is leaving, perhaps to bury the dead, to mourn, to prepare for sleep. It is half of autumn, a preparation for the season of hazan.
Deep down, we know this.
Sadness? Where you speak of sadness, a glass of rosé becomes the herald of hope. Where you say farewell, rosé says tomorrow. Where you say it is over, rosé says renewal. The harvest has always sustained hope—whether you see it or not, whether you show it or hide it, you know it.
How many harvests has this land seen?
That is how I know.